🔆સર્જક અમૃત ઘાયલ🔆 

ગુજરાતી ગઝલકાર. અમૃત ‘ઘાયલ’નું મૂળ નામ અમૃતલાલ ભટ્ટ.

અમૃત ‘ઘાયલ’ની ગઝલલેખનની યાત્રા 1939થી શરૂ થઈ હતી.

મુલાયમ ભાવોની સરળ અને અસરકારક અભિવ્યક્તિ એ ઘાયલસાહેબની ગઝલોની ખાસ વિશેષતા છે. જેમાં જીવન પરત્વેનો સ્વસ્થ અભિગમ પણ જોવા મળે છે. તેઓ શયદાની પરંપરાથી પરિચિત તો છે જ પણ 1960 પછી ગઝલલેખનની બદલાયેલી પદ્ધતિને પણ તેમણે સફળપણે અપનાવી હતી. ગઝલનો તળપદી ગુજરાતી ભાષા સાથે સંબંધ કરાવી આપવાનું શ્રેય પણ એમને ફાળે જાય છે. સૌરાષ્ટ્રી બોલીનું ખમીર, મીઠો કટાક્ષ અને તોછડાઈ વગરનું ગરવાપણું વગેરેને એમણે વિશિષ્ટ રીતે ખપમાં લીધાં છે. ‘મલીર’, ‘ફાટેલો પ્યાલો’, ‘મભમ’, ‘ઓળઘોળ’, ‘હચુડચુ’, ‘બોલકી’, ‘બરકે’, ‘પળોજણ’, ‘વગોણાં’ વગેરે સંખ્યાબંધ તળપદા શબ્દોને કારણે ગુજરાતી ગઝલ ઉર્દૂ અને ફારસીની પકડમાંથી મુક્ત વિહાર કરતી જોવા મળે છે.

અમૃત ‘ઘાયલ’ એક શબ્દના કાફિયાનો ઉપયોગ કરતા હતા. એ રીતે શ્રુતિસામ્ય ધરાવતા અનેક શબ્દોનો ગઝલના મિજાજને ઉપસાવવામાં આસાનીથી ઉપયોગ કરતા હતા. ગઝલનો કેફ જાળવીને અભિવ્યક્તિની કલાત્મકતાનાં વિભિન્ન પાસાંઓનો ઘાયલે એમની ગઝલોમાં વિશેષ રીતે વિનિયોગ કરેલો દેખાય છે.

ઉત્તમ ગઝલસર્જન માટે અમૃત ઘાયલને ગુજરાત સાહિત્ય સભા તરફથી 1993નો રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક એનાયત થયો હતો.

કવિના કાવ્યસંગ્રહો
1.‘શૂળ અને શમણાં’ (1954),
2. ‘રંગ’ (1960),
3. ‘રૂપ’ (1967),
4. ‘ઝાંય’ (1982),
5. ‘અગ્નિ’ (1982)
6. ‘ગઝલ નામે સુખ’ (1984)
7. આઠો જામ ખુમારી’(1994) (તેમની સમગ્ર કાવ્ય-રચનાઓનો સંચય)

અમૃત ઘાયલ (જીવન)

મૂળ નામ અમૃતલાલ ભટ્ટ
જન્મ 19 ઑગસ્ટ 1916, સરધાર, જિ. રાજકોટ; અવસાન25 ડિસેમ્બર, 2002, રાજકોટ, ગુજરાત
માતા-પિતા : સંતોકબહેન-લાલજીભાઈ

~ ચન્દ્રકાન્ત મહેતા

સૌજન્ય : ગુજરાતી વિશ્વકોશ

@

કેટલાક લોકપ્રિય શેર

‘અમૃતથી હોઠ સહુના એંઠા કરી શકું છું,
મૃત્યુના હાથ પળમાં હેઠા કરી શકું છું;
આ મારી શાયરી એ સંજીવની છે ‘ઘાયલ’
શાયર છું પાળિયાને બેઠા કરી શકું છું.’

કાજળભર્યા નયનનાં કામણ મને ગમે છે,
કારણ નહીં જ આપું કારણ મને ગમે છે.

આવી ગયાં છે આંસુ, લૂછો નહીં ભલા થઈ,
આ બારેમાસ લીલાં તોરણ મને ગમે છે.

‘ઘાયલ’ મને મુબારક આ ઊર્મિકાવ્ય મારાં,
મેં રોઈને ભર્યાં છે, એ રણ મને ગમે છે.

કોણે કહ્યું કે ખાલી હાથે મરી જવાના!
દુનિયાથી દિલના ચારે છેડા ભરી જવાના.

કેમ ભૂલી ગયા? દટાયો છું,
આ ઈમારતનો હુંય પાયો છું.

એવુ મરણ કરો કે ઝંખે જીવન તમોને
ડૂબો તો એમ ડૂબો શોધે સ્વયં કિનારો.

દુ:ખ વગર, દર્દ વગર, દુ:ખની કશી વાત વગર,
મન વલોવાય છે ક્યારેક વલોપાત વગર.

જીવન જેવું જીવું છું, એવું કાગળ પર ઉતારું છું;
ઉતારું છું, પછી થોડું ઘણું એને મઠારું છું.
તફાવત એ જ છે, તારા અને મારા વિષે, જાહિદ!
વિચારીને તું જીવે છે, હું જીવીને વિચારું છું.

થોડો ઝાઝો હિસાબ તો આપો,
ખોટો સાચો જવાબ તો આપો
બાગમાં ભાગ છે અમારો પણ
એક વાસી ગુલાબ તો આપો !

***

‘કાવ્યવિશ્વ’ વિશે વિદ્વાનોના પ્રતિભાવો
મનની એક બારી ખોલીએ ને સામે હોય આપણા સમગ્ર અસ્તિત્વને આલોકિત કરી દેતું બહેન લતા હિરાણીનું ‘કાવ્યવિશ્વ’ ! નવતા, નિત્યનૂતનતા અને હોય નવોન્મેષ ! – મનોહર ત્રિવેદી

***
‘કાવ્યવિશ્વ‘ પર આપ આવ્યા એનો આનંદ છે. પ્રતિભાવ લખશો તો આનંદ બેવડાશે.

***

🌹દિનવિશેષ 19 ઓગસ્ટ🌹