🔆વંદના શાંતુઈન્દુ ~ અમને ટેવ છે🔆

અમને ટેવ છે !
ઘઉં દળાવતાં, દાળ-ચોખા બાફતા
કે શાક સમારતા પહેલાં
ચકાસીએ છીએ
રખેને, બગડેલ તો નથી ને !

ને જીંદગીનો સવાલ હોય ત્યાં
અમે તમને તપાસતાં નથી !
ક્યાંથી તપાસીએ ?
અમે તમને ભાજી-મૂળા નહીં
માણસ માનીએ છીએ !
પણ, તમારી અહમની ભઠ્ઠીમાં
અમે ભૂંજાઈને મરીએ.

પિયર જઈને ફરિયાદ કરીએ
તો દાદી કહેશે કે દેવની એબ ન જોવાય !
મા કહેશે કે ચાલ્યા કરે, સંસાર છે ! 
પહેલાં ખદબદે
ને પછી ધીરે ધીરે ખીચડી સીઝી જાય.

અમે સીઝવાની રાહ જોઈએ
ને તમે અમારો કોળિયો કરી જાવ છો….

~ વંદના શાંતુઇન્દુ

દિવ્ય ભાસ્કર @ કાવ્યસેતુ 405 @ 19 નવેમ્બર 2019 * લતા હિરાણી  

સ્ત્રી જ લખી શકે અને સ્ત્રી જ સમજી શકે એવી કવિતા. કવિ વંદના શાંતુઇંદુના કાવ્યસંગ્રહ ‘હું નરસૈયો નથી’માંથી પસાર થતાં કવિતામાં પ્રગટેલી હૃદયની સચ્ચાઈની અનુભૂતિ થઈ. સ્ત્રીઓના કાવ્યોની આ જ વિશેષતા છે. એને વીંટળાયેલા વિશ્વમાં જે બને છે, જે સંવેદનોમાંથી એ પસાર થાય છે, એ એની રચનામાં ઉતરી આવે છે. એમાં એની પોતાની દુનિયાના પ્રતીકો ઝટ વણાઈ જાય છે. અહીંયા પણ જુઓ, શાક, ઘઉં, દાળ-ચોખા અને ખીચડી જેવા રોજિંદા ખાદ્યપદાર્થો કવિતામાં વણાયા છે અને એની ચોટ કેટલી ઊંડી છે ! ખીચડી સીઝવા દેવી જોઈએ એ દરેક સ્ત્રી જાણતી હોય. એનું સ્ત્રીના જીવન સાથે સામાન્યીકરણ કરવાનું સૂઝવું એ દૃષ્ટિ છે અને એને કવિતામાં ઢાળવું એ કલા છે. સ્ત્રીઓની રચનામાં જુદી જુદી રીતે આ વાત આવ્યા જ કરે છે કેમ કે એની દુનિયા હજી આજે પણ બહારથી દેખાય છે એવી મજાની નથી જ. કવિતામાં વર્ણવાઈ છે એવી પરિસ્થિતી હજી મહદ અંશે ખરી. કેમ કે આ પરિસ્થિતિ સમાજે નિર્મી છે અને સામાજિક સડો જતાં પેઢીઓ લાગે. સ્ત્રીઓને થતા અન્યાયની પરિસ્થિતી માત્ર ભારતમાં જ નહીં, વધતે ઓછે અંશે સમગ્ર વિશ્વમાં વ્યાપેલી છે.  સ્ત્રીઓના જિન્સમાં અન્યાય સહન કરવાનું પ્રસરેલું છે. એના વિરોધમાં સામા છેડાનો બંડ પણ જોવા મળે છે પણ સમગ્રતાના સંદર્ભમાં હજી એનું પ્રમાણ ઘણું ઓછું છે. 

વંદનાજીની કવિતાઓમાં પ્રવાહિતા અને સહજતા છે. આયાસ મુદ્દલેય ભળાતો નથી. એક કાવ્યમાં એ કહે છે કે સામાજિક વિડંબનાઓની વાત જો કવિતા બનતી નથી અને ઇશ્કે મિજાજથી જ કવિતા બનતી હોય તો – “જો આ જ ‘બનેલી’ કવિતા હોય તો લે, મારે કવિતા બનાવવી નથી……. હું લખીશ, કવિતા ન બનતી કવિતાઓ !”  આ કવિનો મિજાજ છે જેને દાદ દેવી પડે.

સ્ત્રીઓની કવિતાઓ એકાંગી હોય છે, સ્વની આસપાસ જ ઘુમે છે એવો આક્ષેપ છે, આ કવિએ એને પણ રદિયો આપ્યો છે. ખેડૂતની આત્મહત્યા, ધોળાવીરા, જુરાસિક પાર્ક, નર્મદાનાં વિસ્થાપિતોને, કુંતીની વેદના જેવા વિષયો પર એમની કલમમાંથી સરસ કવિતાઓ અવતરી છે. શિયાળાનો તડકો કે હિમાલયની ખીણ જેવા કાવ્યોમાં પ્રકૃતિનું સૌંદર્ય પ્રગટ થાય છે.

અને જુઓ, આ કવિ સમગ્ર પુરુષ જાતિને એક અનુત્તર રહેવા સર્જાયેલો પ્રશ્ન પૂછે છે.

“ઠીક છે, મારી પરંપરા તો ચાલુ છે આજે પણ,
હું ત્યાગી દેવાઉં છું, હારી જવાઉં છું, વહેંચાઉં પણ છું.
અરે, હવે મને ઈંધણની જેમ બાળી પણ નખાય છે !
પણ તમે કેમ તમારી પરંપરા છોડી દીધી ?
તમે કોઈ હવે કેમ નથી બનતા રામ, યુધિષ્ઠિર કે ગૌતમ બુદ્ધ ?”

‘કાવ્યવિશ્વ’ને આવકાર

‘કાવ્યશાસ્ત્રવિનોદેન કાલોગચ્છતિ’નું સ્મરણ થઈ આવ્યું. આમળાને જેમ ચગળ્યા કરીએ તેમ જ ઉત્તમ સાહિત્યને ચગળતા રહેવાતાહી તેની રસચર્વણા થાય છે. અભિનંદન અને શુભેચ્છાઓ. ~ કાલિંદી પરીખ 

🌹જન્મદિનવિશેષ 26 સપ્ટેમ્બર🌹