🔆मैथिलीशरण गुप्त ~ ‍‍सखि, वे🔆

सखि, वे मुझसे कहकर जाते,
कह, तो क्या मुझको वे अपनी पथ-बाधा ही पाते?

मुझको बहुत उन्होंने माना
फिर भी क्या पूरा पहचाना?
मैंने मुख्य उसी को जाना
जो वे मन में लाते।
सखि, वे मुझसे कहकर जाते।

स्वयं सुसज्जित करके क्षण में,
प्रियतम को, प्राणों के पण में,
हमीं भेज देती हैं रण में –
क्षात्र-धर्म के नाते
सखि, वे मुझसे कहकर जाते।

हु‌आ न यह भी भाग्य अभागा,
किसपर विफल गर्व अब जागा?
जिसने अपनाया था, त्यागा;
रहे स्मरण ही आते!
सखि, वे मुझसे कहकर जाते।

नयन उन्हें हैं निष्ठुर कहते,
पर इनसे जो आँसू बहते,
सदय हृदय वे कैसे सहते ?
गये तरस ही खाते!
सखि, वे मुझसे कहकर जाते।

जायें, सिद्धि पावें वे सुख से,
दुखी न हों इस जन के दुख से,
उपालम्भ दूँ मैं किस मुख से ?
आज अधिक वे भाते!
सखि, वे मुझसे कहकर जाते।

गये, लौट भी वे आवेंगे,
कुछ अपूर्व-अनुपम लावेंगे,
रोते प्राण उन्हें पावेंगे,
पर क्या गाते-गाते ?
सखि, वे मुझसे कहकर जाते।‍

~ मैथिलीशरण गुप्त ((3.8.1886 – 12.12.1964)

કેટલી હૃદયભેદક વાત છે! સિદ્ધાર્થ તો સઘળું ત્યાગી નીકળી ગયા, નાનકડા રાહુલની પણ માયા એને ન સ્પર્શી કે ન યશોધરાની ચિંતા! સિદ્ધાર્થે બુદ્ધત્ત્વ મેળવ્યું પણ યશોધરાની પીડા કોણ સમજે? અહીં કવિ કલ્પના યશોધરા પાસે એક સવાલ કરાવે છે,
“મને કહીને ગયા હોત તો! શું હું એમને ન જવા દેત? હું ક્ષત્રિયાણી છું. રોકવાની વાત જ નથી, એમના માર્ગને સજાવી દેત!”
ભાવક આ પીડાને સમજી શકે છે.
અન્ય ક્યાંક એવું પણ વાંચ્યું છે કે સિદ્ધાર્થ જ્યારે બુદ્ધ બનીને યશોધરાના આંગણે આવે છે ત્યારે યશોધરા સવાલ પૂછે છે, “સ્વામી જે તમે જંગલમાં જઈને મેળવ્યું, એ શું અહીં નહોતું?” આ સવાલ તો ખરેખર બુદ્ધનું બુદ્ધત્ત્વ છીનવી લે એવો ધારદાર છે.

***
લતાબેન, કાવ્યની પસંદગી કરીએ ત્યારે કાવ્યનું સ્તર અને પસંદગી કરનારનું સ્તર બંનેની ઓળખ થતી હોય છે અને તે તમે ખૂબીથી નિભાવી રહ્યા છો. બહુ મોટું કામ થઈ રહ્યું છે. ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ.- રાજેશ વ્યાસ ‘મિસ્કીન’
***

🌹દિનવિશેષ 3 ઓગસ્ટ🌹

શાંતિ જોઈએ છે પણ…..