🔆સર્જક ગની દહીંવાલા🔆

ગુજરાતી ગઝલકાર. મૂળ નામ અબ્દુલગની અબ્દુલકરીમ દહીંવાલા. પ્રાથમિક શાળાનું ત્રણ ધોરણ સુધીનું શિક્ષણ લીધેલું. 1928ની આસપાસ થોડોક વખત અમદાવાદમાં રહેલા. ત્યારપછી કાયમ માટે સૂરતમાં જઈ વસ્યા. દરજીકામની દુકાન ચલાવતાં ચલાવતાં સારા ગઝલકાર બન્યા.

એમણે ‘સ્વરસંગમ’ નામે સંગીતપ્રેમીઓની એક મંડળી સ્થાપેલી. ગઝલ તરફના પક્ષપાતે એમની પાસે, 1942 માં ‘મહાગુજરાત ગઝલ મંડળ’ની સ્થાપના કરાવેલી. એના સ્થાપક સભ્ય તરીકે એમણે ગઝલને લોકભોગ્ય બનાવવા સાથે એનો પ્રચારપ્રસાર કરવાનું કાર્ય આરંભેલું. ગઝલને ગુજરાતીતા આપવામાં ને એમાં કવિતાતત્વ સિદ્ધ કરવામાં તેમનો સારો ફાળો છે.

સૂરતથી પ્રગટ થતા ‘ગુજરાતમિત્ર’ દૈનિકમાં એમણે કાવ્યકટાક્ષિકાલેખન કરેલું. સાંસ્કૃતિક વિનિમય યોજના અંતર્ગત કેન્દ્રસરકારે પાકિસ્તાનના પ્રવાસે (1981) મોકલેલા પ્રતિનિધિમંડળમાં એમને સ્થાન મળેલું. ગઝલ ઉપરાંત તેમણે મુક્તકો અને ગીતો પણ લખેલાં. ‘ભિખારણનું ગીત’ અને ‘ચાલ મજાની આંબાવાડી’ જેવાં ગીતો ઠીકઠીક જાણીતાં પણ થયેલાં. એમને ખરી સિદ્ધિ ગઝલોમાં મળી ને પ્રસિદ્ધિ પણ ગઝલે જ અપાવી. ગુજરાતી ગઝલને નવી ચમક આપવામાં રતિલાલ અનિલ, મરીઝ, ઘાયલ અને બેફામ (જેવા શક્તિશાળી સમકાલીનો)ની સાથે તેમનું પ્રદાન પણ નોંધપાત્ર છે. પરંપરાગત ગઝલ-સ્વરૂપને સાચવીને કથ્ય અને અભિવ્યક્તિમાં નવતા, તાજપ અને પ્રભાવકતા લાવવાની પ્રયોગશીલતા ગની દહીંવાલાની ગઝલોમાં પણ ધ્યાનપાત્ર ઠરેલી. પ્રણયનાં વિવિધ સંવેદનોનું આલેખન એમનામાં મળે છે ખરું, પણ એમને દુનિયાદારીના અનુભવોમાંથી મળતી વેદના અભિવ્યક્ત કરવાનું વધારે ફાવ્યું છે. અધ્યાત્મને એ ચીંધે છે પણ એમનો પ્રકૃતિ તરફનો, સૃષ્ટિ તરફનો પ્રેમ વધારે મસ્તીભર્યો રહ્યો છે. ગઝલમાં કાફિયા-રદીફની સાચવણી સાથે સફાઈદાર છંદોમાં અભિવ્યક્તિ કરનાર શાયર તરીકે એ જાણીતા થયેલા.

1857ના બળવા વિશે ‘જશને શહાદત’ (1957) નામે નૃત્યનાટિકા એમણે હિન્દીમાં લખી હતી. 1960ના ગાળામાં એમનું અપ્રગટ ત્રિઅંકી નાટક ’પહેલો માળ’ ભજવાયું હતું.

કવિના કાવ્યસંગ્રહો

1.ગાતાં ઝરણાં’ પ્રથમ કાવ્યગ્રંથ (1953)
2. ‘મહેક’ (1961)
3. ‘મધુરપ’ (1971)
4. ‘ગનીમત’ (1971)
5. ‘નિરાંત’ (1981)

ગની દહીંવાલા
મૂળ નામ : અબ્દુલગની અબ્દુલકરીમ દહીંવાલા
જીવન : જ. 17 ઑગસ્ટ 1908, સૂરત અ. 5 માર્ચ 1987, સૂરત

~ મણિલાલ હ. પટેલ (સૌજન્ય : ગુજરાતી વિશ્વકોશ)

શાયરના કેટલાક લોકપ્રિય શેર

ઘણું ભારણ છે જીવનમાં, છતાં એક બોજ એવો છે,
ઉપાડો તો સહજ લાગે, ઉતારો તો વજન લાગે !

જો હૃદયની આગ વધી ‘ગની’, તો ખુદ ઈશ્વરે જ કૃપા કરી,
કોઈ શ્વાસ બંધ કરી ગયું, કે પવન ન જાય અગન સુધી.

તમે રાંકનાં છો રતન સમાં, ન મળો હે અશ્રુઓ ધૂળમાં,
જો અરજ કબૂલ હો આટલી તો હૃદયથી જાઓ નયન સુધી.

જિંદગાનીને દુલ્હનની જેમ શણગારી ‘ગની’,
એને હાથોહાથ સોંપી જેમના ઘરની હતી.

જિંદગી મૃત્યુની ખાતર જાળવી રાખો ‘ગની’,
આખરી મેહમાનને માટે ઉતારો જોઈએ.

દરદનો આટલો વ્યાપક તે શો પ્રભાવ હશે !
જરૂર આપણું અસ્તિત્વ કોઈ ઘાવ હશે !

જીવન જાણે રાધાની મટકી સમું છે, અને ભાગ્ય છે કૃષ્ણની કાંકરી સમ,
રસીલી રમત છે : કોઈ સાચવે છે, કોઈ ભાંગવાના પ્રયત્નો કરે છે !

ઝાકળની દશામાં જીવીને પુષ્પો સમ વર્તન કોણ કરે !
એક આંખને હસતી રાખીને, એક આંખથી રુદન કોણ કરે !

🌹દિનવિશેષ 17 ઓગસ્ટ🌹

શાળાશિક્ષણ કઈ ઉંમરે?