🔆કિશોર બારોટ ~ અંધકારના સરવર🔆 -

અંધકારના સરવર મધ્યે ‘ડબાક’ દઈને પડે સૂરજનો પાણો ઝલમલ તેજકુંડાળા થાય.

નીડ-નીડથી એક સામટા ટહૂકા ઊડે કલરવથી કે ભરે છલોછલ રતૂંમડું આકાશ,
લપસી પડવાની બીકેથી પોચાં પોચાં પગલા તડકો માંડે, ફરકે લહલહ ઝીણું ઘાસ,
સાવ અચાનક કૂવાને કૈં, ફૂટ્યા રણઝણ ગીત, રૂપના રેલા શેરીશેરીમાં રેલાય
અંધકારના સરવર મધ્યે…

પાંદ-પાંદ પર મ્હોરેલા ઝાકળ ફુલોમાં સૂરજ મલકે, ઊગ્યું જાણે નક્ષત્રોનું ઝાડ,
કોઈ પરાજિત યોદ્ધા શા આ પાછે પગલે ક્ષિતિજની રાવટીએ પૂગે ધુમ્મસ કેરો પહાડ,
અને વાયરે ફંગોળાતો મોલ, ને ઉછળે લીલાં-લીલાં મોજાં, ખેતર દરિયો થઈ છલકાય,
અંધકારના સરવર મધ્યે…

~ કિશોર બારોટ

નવ્ય કલ્પનોનાં શૃંગારથી સવાર વધુ સુંદર બનાવતું ગીત

અંધકારના સામ્રાજ્યને ધરમૂળ ઉખેડી પ્રકાશપુંજ પાથરતા સૂર્યનો ઉદય એટલે સવાર. ગુજરાતી સાહિત્યમાં કવિઓએ સવારને પોતપોતાની આગવી શૈલીથી આલેખી છે. જુના વિષય પર લખવા માટે અભિવ્યક્તિમાં નવીન્ય હોવું જરૂરી છે.

આ પ્રકૃતિ ગીતમાં પ્રાસાદિક ભાષાકર્મમાં કવિકર્મનું બળવત્તર પાસું જોવા મળે છે. આ ગીત રચનામાં કલ્પનોનું જાણેકે ધસમસતું પૂર ઉમટ્યું લાગે છે . તેને માણવાની સંવેદના રસવૃતિને સંતર્પક બનાવી આપે છે. મુખડામાં જ અંધકારનું સરવર, સૂરજનો પાણો, ઝલમલ તેજ કુંડાળા, આ ત્રણ કલ્પનો ચિત્રને ચાક્ષુસ કરી આપે છે. તથા ડબાક્ શબ્દથી પાણો પડવાની શ્રુતિ ગમ્યતા દ્વારા કર્ણન્દ્રિયને સતેજ કરે છે. આમ પ્રથમ પંક્તિમાંજ કેટકેટલું કવિકર્મ જોવા મળે છે.

પ્રથમ અંતરામાં પણ નીડ નીડથી એક સામટા ટહુકાઓથી ભરાતું આકાશ અને તેની રતુંમડી કુમાશ ધ્યાનાર્હ બનાવી ઉષાના ઉદયને, પ્રાગટ્યને તાદૃશ કરી આપે છે. તો સાથેસાથે સજીવારોપણ અલંકારથી નિર્જીવ તડકાનો ભય, પોચાંપોચાં પગલાં માંડવાની મંદ ગત્યાત્મકતા સિદ્ધ કરે છે. લહ- લહ ઝીણું ઘાસ-માં ક્રિયાત્મકતા ખડી થાયછે.

અહીં તડકાની કૂણાં ઘાસ પર પ્રસરવાની ગતિના પદરવને નેત્રગતમાંથી કર્ણગત કરાવી આપ્યો છે. તો અવાચક કૂવાને ફૂટતા રણઝણ ગીત વડે પનિહારીઓની મીઠી વાતચીત અને રૂપના રેલા’ વડે તેનું સૌંદર્ય વ્યંજનાત્મક રીતે નિર્દેશી આપે છે. અહીં શૃંગારને ઘૂંટીને રેલાવાની ક્રિયા વડે સજીવ બનાવ્યુ છે. બીજા અંતરામાં ઝાકળનાં બૂંદોને ફૂલ પર ઠરવાની અને પાને-પાને ખીલેલા ફૂલોમાં બેઠેલી ઝાકળથી રચાતા દૃશ્યનું શબ્દાત્મક ચિત્ર ‘નક્ષત્રોનું ઝાડ’ જેવું નવ્ય કલ્પન વડે અનોખું ભાવવિશ્વ રચવાની ક્ષમતા ગીતને ભવ્યતા તરફ લઈ જાય છે. ધુમ્મસનો પહાડ, પરાજિત યોદ્ધા સાથેની ઉપમા, તેની પીછેહઠ અને છેક ક્ષિતિજ સુધી વિસ્તરતી નજરમાંનું દૃશ્ય મનોજગત સમક્ષ ખડું કરી આપે છે.

વાયરાથી મોલના ફંગોળાવાની ક્રિયાને લીધે જાણે કે દરિયાનાં મોજાં ઉછળતાં હોય તેવું દૃશ્ય રૂપક અલંકાર વડે સિદ્ધ કરે છે અને સીમમાંના ખેતરને નેત્રગત કરાવી આપે છે. સાચે જ સીમના વિસ્તારને આંખોમાં સમાવી આપવાની ક્ષમતાની કલ્પના આખાયે ગીતને માણીએ ત્યારે, પ્રત્યાપન કરાય ત્યારે એક સબળ પ્રાકૃતિક પરિવેશને જાણે કે અંગાંગમાં ઉતારીને આનંદ વિભોર થઈ જવાય છે. આમ આ ગીત ગુજરાતી પ્રાકૃતિક ગીત રચનામાં પ્રથમ હરોળમાં સ્થાન લઈ શકે એવું રચાયું છે. કલ્પનો, અલંકારોની પસંદગી તથા શબ્દોનું યોગ્ય ચયન કવિની આંતરસૂઝનું દ્યોતક બની રહેછે.

સમગ્રરીતે જોતાં મને તો એમ લાગે કે આ સવાર માત્ર લૌકિક નથી પરંતુ જીવનની સવાર અને આંતરિક અંધકારને દૂર કરતી પારલૌકિક સવારને તાકતી અનુભવી શકાય છે. આમ ભાવકના મનોજગતને તાકતી આ એક સબળ રચના છે. ~ રસિક દવે

‘કાવ્યવિશ્વ’ને આવકાર
‘Kavyavishva’ is a very innovative thought and it will always enrich Gujarati literature lovers. ~ Gita Kothari
(આપ પણ ‘કાવ્યવિશ્વ’ વિશે આપનો અભિપ્રાય મોકલશો તો ગમશે.)