🔆ભરત ત્રિવેદી ~ કવિતા લખવી🔆

*વૃક્ષો*

મેં કવિતા લખવી
શરૂ કરી કે
બગીચાનાં બધાં વૃક્ષો મને ઘેરી વળ્યાં!
મારા ખભા સુધી નમી નમીને
વાંચતાં રહ્યાં

મેં જ્યારે અધૂરી છોડી દીધી
વૃક્ષો જાણે ગેલમાં આવી ગયાં
પવનમાં એવાં તો ખિલખિલાટ
હસવા લાગ્યાં કે
મારા હાથમાંની કવિતાની ચબરખી
હાથ છોડાવીને હવામાં લહેરાઈ ઊઠી

વૃક્ષો પણ કવિતા કરતાં હોય છે
તેમની આગવી રીતે!

~ ભરત ત્રિવેદી

*સરળતાનું સૌંદર્ય*

કાવ્યની બાની સરળ છે અને સરળતાનું એક સૌંદર્ય હોય છે, માધુર્ય હોય છે જે ભાવકને કવિની સર્જનપ્રક્રિયામાં સહભાગી બનાવી શકે છે. ચિત્રાત્મકતાથી ભર્યું ભર્યું આ કાવ્ય વિચારપ્રેરક પણ ખરું.

અહીં કવિનું સંવેદન પ્રકૃતિ સાથે પરોવાય છે, વૃક્ષચેતના સુધી પ્રસરે છે. વૃક્ષની પ્રાણાવસ્થા અને કાગળની જડ અવસ્થામાંથી પસાર થતું કવિનું ચૈતન્ય એક સંદેશ આપે છે.

કવિતા કરવાનું કામ આમ તો સૃષ્ટિનું દરેક તત્ત્વ કરે છે. આપણી પાસે દૃષ્ટિ હોય તો મળે! વૃક્ષનું એક એક પાંદડું અને ફૂલો એ સૃષ્ટિની કવિતા છે! પહાડો, નદીઓ, ખીણો અને સાગરો પણ કોઈ અદૃશ્ય હાથોએ લખાયેલી કવિતા જ છે! કવિ કવિતા કરવા બેસે છે અને વૃક્ષોને અચરજ થાય છે કે માણસ આ કાગળ લઈને કેમ બેઠો? એની ડાળીઓ નમાવીને એ જોવા મથે છે, વાંચવા મથે છે. વૃક્ષોની આ વૃત્તિ કવિને કાગળ પરથી નિવૃત્ત ન કરે તો જ નવાઈ!

વૃક્ષોથી કવિતા વાંચી શકાઈ કે નહીં પણ વૃક્ષોની આ પ્રવૃત્તિથી કવિએ લખવાનું છોડી દીધું! વૃક્ષો ખુશ થયાં, બાળકની જેમ ખિલખિલાટ હસ્યાં અને આ ખુશી હવાએ ઝીલી લીધી! કાગળમાં રચાયેલી અધૂરી કવિતા સાથે કાગળ ઊડયો…. હવાનું તો સ્વરૂપ જ વિહરવા માટે ! અને કવિ આ આખીય ઘટનાને વૃક્ષની પોતાની ‘આગવી કવિતા’ કહી દે છે.

કવિતામાં પરોવાયેલી ક્રિયા, ભાવકને કવિતા સાથે પરોવે છે. જુઓ, વાંચવા મથતી નમેલી ડાળીઓ અને હાથ છોડાવી ઊડી જતી ચબરખી…. પવન પણ કૈંક કહેતો લાગશે.

મારા હાથમાંની કવિતાની ચબરખી
હાથ છોડાવીને હવામાં લહેરાઈ ઊઠી

અહીં કવિએ સહેતુક ‘હાથ છોડાવીને’ પ્રયોગ કર્યો છે. બાકી પવનથી ચબરખી ઊડી એવા અર્થમાં એ કૈંક પ્રયોજી શક્યા હોત. પણ કવિ કહે છે ‘હાથ છોડાવીને’ અર્થાત કાગળને પણ માનવીના હાથમાં નથી રહેવું. કાગળને પેનથી લખાયેલી કવિતાને બદલે હવામાં વહેતી કુદરતની કવિતા વધુ પસંદ છે. એ નાસી છૂટે છે, હાથ છોડાવીને ઊડી જાય છે…. ચબરખી સાથે ‘લહેરાઈ ઉઠી’ પ્રયોગ પણ કાવ્યાત્મક છે. ‘લહેરાવું’ આનંદભર્યા લયનો સ્પર્શ આપે છે. વાસ્તવના ધરાતલ પરથી કવિ બીજી ભૂમિકાએ જઈ ચડે છે. જેમ વૃક્ષ એની ડાળીઓ દ્વારા નમીને જુએ છે એમ ચબરખીમાં પણ સજીવારોપણ કરીને કવિએ કવિતાને વધુ ચાક્ષુષ બનાવી છે. 

કલ્પન મજાનાં છે. આંખ સામે આખું ચિત્રણ જીવંત બને છે. વૃક્ષ શબ્દનો ત્રણ વાર પ્રયોગ આંખને લીલીછમ કરી દે છે. પ્રકૃતિ સાથે જોડાતી કવિતા આમેય મનભાવન બને છે.

પ્રસન્નતાનો હળવો પરિવેશ લઈને આવતી આ કવિતામાં વૃક્ષ, પવન અને કાગળ કવિ સાથે સંબંધાયેલા છે. વૃક્ષનો મૂળ સ્વભાવ છે, નમવાનો. હવાનો મૂળ સ્વભાવ છે વહેવાનો. કાગળનો મૂળ સ્વભાવ છે શાહીને અર્પણ થવાનો…. અને અહીં કૈંક જુદું જ બને છે.

આ વૃક્ષની કવિતા નથી, અહીં વૃક્ષ ખુદ કવિતા છે.

🌹દિનવિશેષ 18 ઓકટોબર🌹