🔆નૈસર્ગી મુસળે ~ આવો આવો🔆

આવો આવો આવો રમીએ
પંખી સાથે વાતો કરીએ

વૃક્ષો કંઇ કહેવા માંગે છે
કાન દઈ એને સાંભળીએ

ઘાસ ઊગી નિકળ્યું છે જ્યાં ત્યાં
એને ઝટપટ કાપી લઈએ

ગંગા ખળખળ વહેતી જાતી
એનું થોડું પાણી લઈએ

પંખીઓ તો જાતે ઉડશે
એને જાતે ઉડવા દઈએ 

~ નૈસર્ગી મૂસળે

દિવ્ય ભાસ્કર @ કાવ્યસેતુ 353 @ 30 ઓક્ટોબર 2018 * લતા હિરાણી

કવિ મકરંદ મૂસળેની આ દીકરી.

મને આ વાંચતાં જ મજા આવી ગઈ કે એક નવ વર્ષની છોકરી, એટલે કે નવ વર્ષની નાનકડી બાળકી આવી સરસ લયબધ્ધ રચના કરે છે ! હા, ગઝલનું પોતાનું બંધારણ હોય છે, કવિતા રચનારે એ શીખવું જોઈએ, છંદોની પૂરેપૂરી સમજ જોઈએ, એ બધ્ધી જ વાત સાચી. પણ આ બંધારણની રગમાં વહે છે એ લય અને તાલ. સંગીત જેની નસોમાં વહે છે, કાન જેના કેળવાયેલા છે એ છંદોનું બંધારણ શીખ્યા વગર પણ આવી રચનાઓ કરી શકે. પછી એમાં, થોડાક ખૂણા-ખાંચાઓ સમા કરવા પડે પણ એનું સ્વરૂપ રચાઇ શકે એ નક્કી.     

નૈસર્ગી આ રચતી વખતે છંદો શીખી નહીં હોય, રચ્યા પછી એને જરા ઠીકઠાક કરી હશે કે કદાચ એમ પણ ન કરવું પડ્યું હોય એમ માનું છું કેમ કે શબ્દો અત્યંત સહજ રીતે વહે છે, એમાં ક્યાંય આયાસ કે સભાનતા નથી વર્તાતી. નિસર્ગને એટલે કે કુદરતને એક બાળકની આંખે એણે જોઇ છે, બાળકની કલ્પનાથી એમાં ઉડાન ભરી છે અને બાળકના શબ્દોથી સજાવી છે એટલે એક બાળકની વાતની જેમ એ અંદર સુધી સ્પર્શી જાય છે.  

મોટા થઈ જઈએ એટલે પંખી સાથે વાતો કરવાની ભાષા ભૂલી જવાય છે. બાળકને એ આવડતું હોય છે. ‘આનું નામ ચકલી છે’ એવીય ખબર ન હોય ત્યારથી એ ચકલીની ભાષા સમજતું હોય છે. પછી માબાપ એને એટલું અને એવું ભણાવે છે કે બાળક બિચારું પેલી કુદરતે શીખવેલી પ્રેમની ભાષા ભૂલી જાય છે ! કેમ કે કુદરત તો હોમવર્ક આપતી નથી, ગોખાવતી નથી, ભૂલી જવાય તો શિક્ષા કરતી નથી. એનું કામ સહજતા છે. શીખ્યા એટલું તમારું, હૈયામાં ઉતર્યું એટલું તમારું, સ્વીકાર્યું એટલું તમારું ! આપણે ભૂલી ગયા તો એ પાછું વાળીને જોતીય નથી. પ્રકૃતિ સાથે ઓતપ્રોત બાળકો જ હોય છે. કોઈ ઉમરથી, કોઈ અંદરથી !

વૃક્ષો ચૂપ દેખાય છે પણ એ સતત કૈક કહેતા હોય છે. એને સાંભળવા માટે અલગ કાન જોઈએ. નાના બાળકમાં અપાર વિસ્મય ભરેલું હોય છે એટલે એ સાંભળી શકે છે. હવા ચાલે કે પાણી વહે, બાળક એની સાથે વહી શકે છે. આ વહેવાની ક્રિયા, આ ઉઘાડવાની ઘટના બધાના નસીબમાં નથી હોતી. વય વધે તોય અંદરના ખૂણે એક બાળક સચવાઈ રહે ત્યારે આ દુનિયામાં જીવવાનો લ્હાવો મળી શકે છે. પણ એ બાળકને સાચવવું એ માબાપનું કામ છે અને મોટાભાગના માબાપ આ નથી જાણતા હોતા. ‘મેરે દિલ કે કોને મેં એક માસૂમ બચ્ચા, બડો કી દુનિયા દેખ, બડા હોને સે ડરતા હૈ…’ કેટલી અર્થગંભીર આ વાત છે.   

નૈસર્ગી લખે છે, ‘પંખીઓ તો જાતે ઉડશે, એને જાતે ઉડવા દઈએ’ એણે સહજભાવે લખ્યું છે પણ ખૂબ ગંભીરતાથી લેવાની આ બાબત છે. બાળકની સહજ પાંખો છીનવી લઈને એને આકાશ આપવાનો કોઈ અર્થ નથી. એવા માબાપ હોય છે જેમને ચકલીની સામે વિસ્મયથી જોઈ રહેલા બાળકની આંખોને વાંચતાં નથી આવડતું હોતું. માબાપ બનવું એ કેટલી મોટી વાત છે ! ન આવડતું હોય તો શીખવાની વાત છે એ આપણા સમાજે હજુ શીખવાનું છે. બાયોલોજિકલ માબાપોથી દુનિયા ભરી છે. મારી બેય હાથે સલામ છે આ શબ્દોને !    

બચ્ચો કે નન્હે હાથો સે ચાંદ સિતારે છૂને દો
દો ચાર કિતાબે પઢકર વો હમ જૈસે હો જાયેંગે ….. 

🌹દિનવિશેષ 29 ઓગસ્ટ🌹 

કબૂતર